Czynniki warunkujące rozprzestrzenianie chorób

W rczdziale 1 wskazywano, że obok zdrowia w sensie pozytywnymi zasadnicze znaczenie w praktyce ma ciągle jeszcze ocena braku zdrowia, tj. rozpowszechnienia chorób i zaburzeń zdrowia w poszczególnych populacjach. Do oceny takiej służą negatywne mierniki, takie jak zachorowalność, chorobowość, śmiertelność, umieralność wg przyczyn itp. Zawarte w rozdz. 1 informacje o negatywnych miernikach zdrowia wyrńa- gają w tym miejscu pewnego uzupełnienia. Oceniając ich bezwzględną, wartość, zawsze należy brać pod uwagę szereg różnorodnych czynników,, mogących wpływać na interpretację danego miernika. Są to przede wszystkim cechy określające:

– wiek, płeć, zawód,, wykształcenie itp. osób, u których występuje. dane zjawisko zdrowotne:

– czas występowania danego zjawiska zdrowotnego, np. rok, porą-, roku itp.:

– miejsce, w którym dane zjawisko zdrowotne wystąpiło, np. kraj,, region kraju, miasto, wieś itd.

Głównymi źródłami informacji o zdrowiu ludności są dane demograficzne zbierane przez Główny Urząd Statystyczny (GUS), takie jak liczba i struktura ludności, dynamika ludności – ruch naturalny i migracja, oraz dane statystyczne opracowywane przez służbę zdrowia. Dotyczą one rozpowszechnienia chorób i przyczyn zgonów. Podstawą oceny zdrowia jest określenie różnic w rozpowszechnieniu chorób i przyczynach zgonów na różnych terenach, ich interpretacja oraz określenie dynamiki zmian, tych wskaźników w różnych warstwach populacji i między populacjami.

Płeć należy do cech, które rzutują zarówno na umieralność, jak i na chorobowość. Współczynniki zgonów są w każdej grupie wieku wyższe u mężczyzn niż u kobiet, z wyjątkiem okresu rozrodczego u kobiet w niektórych krajach o złych warunkach zdrowotnych i braku opieki medycznej. Natomiast większa chorobowość występuje na ogół u kobiet.

Wszystkie współczynniki chorobowości i umieralności wykazują’ także znaczny związek z wiekiem. Znane jest zjawisko wysokiej umieralności w pierwszym roku życia, obniżenie się jej do minimum w wieku szkolnym i postępujący wzrost w miarę zbliżania się wieku starszego i starości.

Wykonywany zawód może także rzutować na chorobowość i umieralność, ponieważ z jednej strony może on stanowić wykładnik ogólnych warunków społeczno-bytowych wpływających na zdrowie, a z drugiej – determinować szczególne warunki środowiska pracy, Przykładem pierwszego rodzaju oddziaływania może być zwiększająca się umieralność niemowląt wraz z coraz niższą pozycją zawodową rodziców (rys. 15.1). Przykładem drugiego rodzaju wpływu mogą być różne przyczyny umieralności wśród różnych grup zawodowych.

– I – pracownicy umysłowi o najwyższych kwalifikacjach

– II – pracownicy umysłowi o niższych kwalifikacjach

– III – pracownicy fizyczni wykwalifikowani

– IV – pracownicy fizyczni częściowo wykwalifikowani

– V – pracownicy fizyczni niewykwalifikowani

Nasilanie się zachorowań na niektóre choroby zakaźne

Przebieg w czasie danego zjawiska zdrowotnego może być różny Może mieć ono charakter zmian długofalowych (sekularny), tj. następujących w ciągu wielu dziesiątków lat, okresowych – obejmujących kilkuletnie przedziały czasowe, sezonowych – odnoszących się do pór roku, wreszcie mogą to być zmiany gwałtowne – pojawiające się w krótkich odstępach czasu. Przykładem zmian długofalowych może być notowany w ostatnim stuleciu spadek zachorowalności i umieralności z powodu wielu chorób zakaźnych, wzrost zgonów z powodu chorób serca i naczyń oraz z powodu nowotworów.

Przykładem zmian okresowych może być nasilanie się zachorowań na niektóre choroby zakaźne co kilka lat, np. odry co 2 lata, płonicy co 5-10 lat itp. Zmiany sezonowe obserwuje się głównie w odniesieniu do chorób zakaźnych. W każdym roku ma miejsce wzrost zachorowań na ostre choroby dróg oddechowych w okresie jesieni i wiosny.

Wreszcie zmiany gwałtowne, mające na ogół jedną konkretną przyczyną, noszą nazwę epidemii. Mogą to być zarówno choroby zakaźne, np. grypa, jak i niezakaźne, np. masowe zatrucia.

Istnieją duże różnice w rozpowszechnieniu chorób i w przyczynach zgonów na poszczególnych kontynentach, w krajach, a nawet regionach. Zależne są one od różnych czynników typowych dla tych terenów, jak położenie geograficzne, warunki społeczno-bytowe, tryb życia, zwyczaje i wierzenia. Rzuca się w oczy np. zjawisko znacznie większego rozpowszechnienia chorób pasożytniczych i zakaźnych w krajach tropikalnych w porównaniu z krajami położonymi w strefie umiarkowanej. Mniej wyraźne różnice dotyczą rozpowszechnienia chorób niezakażnych. Na przykład w Japonii notuje się stosunkowo niskie współczynniki zgonów z powodu choroby wieńcowej serca, a wysokie z powodu choroby nad- ciśnieniowej, w Anglii wysokie współczynniki zgonów z powodu nowotworów płuc, a jednocześnie w Niemczech – z powodu nowotworów przewodu pokarmowego.

Podobne zjawiska można również zaobserwować w Polsce, biorąc pod uwagę różne warunki zdrowotne w poszczególnych częściach kraju. Dotyczy to m.in. umieralności niemowląt, chorób zakaźnych i szeregu innych chorób. Szczególne znaczenie dla zróżnicowania terytorialnego ma porównywanie obszarów miejskich i wiejskich. ‚

Na przestrzeni wieków stan zdrowia ludzkości ulegał ciągłym zmianom. Dżuma, trąd, cholera, gruźlica, nowotwory, choroby serca, choroby umysłowe i prawie wszystkie inne trapiły w różnym stopniu ludzkość w różnych wiekach. Nie pojawiły się w tych czasach nowe choroby, zmianie ulegała tylko częstość występowania poszczególnych chorób na różnych terenach i w różnym czasie. Współcześnie -rozpowszechnienie chorób na świecie jest związane z ukształtowaniem terenu oraz zależy od warunków klimatycznych i społeczno-ekonomicznych ludności żyjącej na tym terenie.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>