Normalność i prawidłowość stanu biologicznego

W tym miejscu należy wyjaśnić dwa istotne pojęcia w ocenie stanu biologicznego: są nimi normalność i prawidłowość. Najogólniej mówiąc, normalne jest to, co odpowiada warunkom, w jakich zostało ukształtowane. Normalne jest więc mniejsze dziecko w warunkach niedoborów pokarmowych oraz duże w warunkach dobrego odżywiania. Dziecko zbyt małe w wyniku niedoborów żywności nie może być jednak uważane za prawidłowo rozwinięte. Prawidłowe jest bowiem to, co odpowiada pewnym kryteriom, w danym wypadku prawidłowego rozwoju i funkcjonowania organizmu. Względem norm opartych na dzieciach racjonalnie żywionych dziecko ze złych warunków bytowych będzie nieprawidłowo rozwinięte Zaistniałe sytuacje ilustruje rys. 2. Przedstawia on rozkłady cech w postaci krzywych normalnych. Krzywa taka charakteryzuje się tym, że najwięcej jest osobników średnich, im zaś bardziej wielkość cechy jest odchylona od średniej, tym mniej jest takich osób w obu kierunkach od wielkości średniej, a więc układ jest symetryczny. Populacja żyjąca w warunkach zdecydowanie dobrych będzie przesunięta ku wielkościom większym cechy, na którą warunki te mają wpływ (np. wysokości ciała), natomiast populacja w złych warunkach bytowych – w kierunku obniżonych wielkości badanej cechy. Przeanalizujmy ocenę osobnika (punkt 1), który wobec rozkładów obu tych populacji (rys. 2) zajmowałby pozycję średnią. Przy przyrównaniu go do populacji z warunków dobrych ocenilibyśmy go jako opóźnionego w rozwoju, podczas gdy względem populacji ze złych warunków bytowych byłby on ponad, średnią, a więc przyspieszony w rozwoju danej cechy. Z kolei osobnik oznaczony jako 2 wykraczałby poza zakres zmienności populacji ze złych warunków, co nasuwałoby myśl o nienaturalnym jego rozwoju. Jednak gdyby należał on do populacji z dobrych warunków, wykazywałby ponad średni rozwój, który kwalifikowałby go do dzieci o dobrym stanie rozwoju, Osobnik 3, przeciętny w populacji z warunków złych, a więc w normie, byłby znacznie opóźniony w rozwoju na tle populacji z warunków dobrych.

Powyższe przykłady pokazują względność oceny normalności rozwoju i jednocześnie wyjaśniają, dlaczego do tego rodzaju ocen nie stosujemy określenia „rozwój nienormalny”. Z powyższych przykładów wynika też wyraźnie, że rozwój dziecka musi być badany na tle populacji, do której ono należy. Konieczne jest także stosowanie norm regionalnych, tj. opracowanych na podstawie badań ludności o typowej dla danego regionu puli genowej oraz z warunków przeciętnych dla danego społeczeństwa. Gdyby bowiem opracować je dla dzieci np. warszawskich, a stosować wobec dzieci z ubogich wsi rolniczych, wystąpiłaby sytuacja (rys. 2), w której norma A dyskwalifikowałaby 90% dzieci z grupy ze złych warunków bytowych. Byłoby to w pewnym sensie słuszne, jednak taka ocena poszczególnych dzieci byłaby taktycznym błędem w pracy nad poprawą stanu rozwoju fizycznego (zdrowia pozytywnego) dzieci wiejskich. O ile normę A można przyjąć za wzorzec dla oceny stanu biologicznego innych populacji, do oceny indywidualnej należałoby zasto-

Aby poprawnie ocenić dziecko, poza wymienionymi już poprzednio zastrzeżeniami trzeba je zbadać we właściwym czasie względem stosowanej normy, tj. dysponując normami (jak w niniejszej książce) dla wieku co 3 miesiące, badać poszczególne dzieci w takim terminie, aby różnica czasu nie spowodowała błędu w ocenie rozwoju. Jeżeli np. dziecko ma 6 lat, różnica od wieku uwidocznianego w normach nie może być większa niż 22 dni (tab. 1): dopuszczalne odchylenie nazywamy tolerancją wieku.

Ponieważ zainteresowania nauczyciela i wychowawcy obejmują okres przedszkolny i szkolny, omówimy metody odnoszące się tylko do tego wieku. Jedynie podstawowe normy podamy dla całego okresu rozwoju progresywnego, celem ew. porównań z okresem niemowlęctwa, gdy ksztatłuje się właściwy dziecku szlak rozwojowy.

Wszystkie badania antropometryczne, fizjologiczne i psychomotoryczne, które mają na celu kontrolę rozwoju dziecka, powinny być zgodnie z międzynarodowymi porozumieniami dokonywane tylko w godzinach między 7 a 12 przed południem z uwagi na omówione już poprzednio wahania okołodobowe.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>